Elektryczny zespół trakcyjny — czym różni się od składu z lokomotywą

7 min czytania
Elektryczny zespół trakcyjny — czym różni się od składu z lokomotywą

Elektryczny zespół trakcyjny (EZT) jest pociągiem tworzącym zdefiniowaną formację kilku członów, w której urządzenia trakcyjne należą do całego zespołu. W składzie wagonowym siła pociągowa pochodzi natomiast z jednej, oddzielnej lokomotywy. Różnica wpływa na sposób ruszania, wykorzystanie miejsca, obsługę oraz możliwość zmiany zestawienia.

Co oznacza skrót EZT?

EZT oznacza elektryczny zespół trakcyjny. Nie jest to po prostu dowolny pociąg elektryczny, lecz pojazd albo zespół pojazdów zaprojektowany do pracy jako określona formacja. Przewodnik European Union Agency for Railways dotyczący TSI LOC&PAS rozróżnia między innymi „trainset in fixed formation”, czyli pociąg w stałej formacji, a pojedynczymi pojazdami i stałymi zestawami przeznaczonymi do konkretnych układów.

W praktyce oznacza to, że człony EZT są projektowane jako współpracujący, zintegrowany system, którego szczegółowe rozwiązania zależą od typu pojazdu. Alstom opisuje rodzinę Coradia Stream jako modułową, dostępną w konfiguracjach od 3 do 10 członów. Liczba członów nie jest jednak uniwersalną cechą każdego EZT: zależy od typu pojazdu, przewoźnika i zamówionej wersji.

Więcej na ten temat: rodzaje pociągów pasażerskich

ERA dopuszcza również wielokrotne łączenie kilku zdefiniowanych zespołów trakcyjnych. Dlatego EZT pociąg może być eksploatowany jako jedna jednostka albo jako połączone zespoły, jeżeli przewiduje to konstrukcja i dokumentacja danego typu. Nie należy utożsamiać go wyłącznie z krótkim pojazdem regionalnym. Taką samą zasadę formacji można zastosować do pojazdów przeznaczonych do ruchu dalekobieżnego.

Gdzie znajduje się napęd?

W klasycznym składzie wagonowym napęd jest skupiony w lokomotywie. Lokomotywa przekazuje siłę pociągową na wagony przez sprzęgi, a wagony pozostają pojazdami bez własnego napędu trakcyjnego. Przykładem są lokomotywy Siemens Vectron AC zamówione przez DSB: mają moc maksymalną 6400 kW, prędkość maksymalną 200 km/h i prowadzą piętrowe wagony pasażerskie.

W EZT urządzenia trakcyjne są częścią zintegrowanej formacji. Nie oznacza to automatycznie, że każdy człon ma silniki. Karta Coradia Stream wskazuje na „concentrated traction”, czyli skoncentrowany napęd, a jednocześnie opisuje modułowy pojazd złożony z 3–10 członów. Najważniejsza różnica polega więc na sposobie zaprojektowania całego zespołu, a nie na prostym podziale: silnik w każdym członie albo silnik tylko w jednym.

W składzie wagonowym lokomotywę można co do zasady rozpatrywać jako osobny pojazd prowadzący. W EZT kabiny sterownicze mogą znajdować się na końcach zespołu, a wyposażenie trakcyjne może być rozmieszczone w wybranych członach. Pasażer widzi ciąg wagonów lub członów, lecz z punktu widzenia konstrukcji są to dwa odmienne rozwiązania.

Dlaczego EZT szybciej rusza?

Rozłożenie napędu w kilku członach może zwiększyć liczbę osi napędnych i poprawić wykorzystanie przyczepności. Siła pociągowa nie musi wtedy działać wyłącznie na osie jednej lokomotywy. To może sprzyjać szybszemu uzyskiwaniu prędkości, szczególnie w ruchu z częstymi postojami, ale nie jest gwarancją przewagi każdego EZT nad każdym składem wagonowym.

Rzeczywisty efekt zależy od masy pociągu, liczby osi napędnych, mocy, sterowania oraz warunków torowych. Znaczenie ma także konfiguracja konkretnego pojazdu: Coradia Stream może mieć skoncentrowany napęd mimo formacji liczącej od 3 do 10 członów. Sam fakt, że pociąg jest EZT, nie pozwala więc określić jego przyspieszenia bez znajomości parametrów wersji.

Lokomotywa o mocy 6400 kW, taka jak Vectron AC dla DSB, również może zapewnić bardzo dobre osiągi. W tym przypadku cała siła pociągowa powstaje w jednym pojeździe i jest przekazywana na wagony przez sprzęgi. Porównanie powinno obejmować konkretny układ, masę i przeznaczenie, a nie tylko etykiety „EZT” oraz „skład wagonowy”.

Pojemność i eksploatacja

Różnica konstrukcyjna wpływa na wykorzystanie przestrzeni pasażerskiej. Coradia Stream Intercity Next Generation dla NS ma 256 miejsc w wersji pięcioczłonowej oraz 417 miejsc w wersji ośmioczłonowej. W takim układzie liczba członów jest elementem zamówionej konfiguracji, a pojemność wynika z projektu całego zespołu.

W składzie wagonowym liczba miejsc zależy od liczby i typu doczepionych wagonów. Siemens Vectron AC dla DSB jest przeznaczony do prowadzenia piętrowych wagonów pasażerskich, ale sama lokomotywa nie określa pojemności składu. Przewoźnik może zestawić ją z inną liczbą wagonów albo z wagonami o odmiennym układzie wnętrza.

Także prędkość nie rozstrzyga o przynależności do jednej z tych grup. Regionalna wersja Coradia Stream osiąga maksymalnie 160 km/h, a wersja intercity 200 km/h. Vectron AC dla DSB również ma prędkość maksymalną 200 km/h. Przy wyborze pojazdu ważne są zatem rozkład jazdy, liczba postojów, wymagany układ miejsc i warunki infrastruktury, a nie sama wartość prędkości.

Podstawowe różnice między przykładowym EZT a składem wagonowym przedstawia tabela:

Parametr EZT: Alstom Coradia Stream ICNG Skład wagonowy: lokomotywa Siemens Vectron AC + wagony DSB
Układ napędu Zespół trakcyjny w formacji 5- lub 8-członowej; karta podaje skoncentrowany napęd Napęd skupiony w lokomotywie; lokomotywa prowadzi wagony pasażerskie
Moc Nie podano w przywołanej karcie producenta 6400 kW
Masa Nie podano w przywołanej karcie producenta Nie podano w przywołanej informacji producenta
Długość Nie podano w przywołanej karcie producenta Nie podano w przywołanej informacji producenta
Liczba miejsc 256 miejsc — 5 członów; 417 miejsc — 8 członów Nie podano; zależy od liczby i typu wagonów
Prędkość maksymalna 200 km/h 200 km/h
Zasilanie 25 kV AC i 1,5 kV DC 15 kV / 16,7 Hz oraz 25 kV / 50 Hz AC

Dane dotyczą konkretnych wariantów producentów i nie są uniwersalnymi parametrami wszystkich EZT ani składów wagonowych; w składzie wagonowym liczba miejsc, masa i długość zależą od zestawionych wagonów.

Nie przesądza samodzielnie, czy dany pociąg jest regionalny, dalekobieżny czy przeznaczony do obsługi połączeń określanych jako pociąg pospieszny.

Czy można rozłączyć wagony EZT?

Określenie „wagon EZT” bywa mylące. Człony zespołu mogą przypominać wagony, lecz EZT jest projektowany jako zdefiniowana formacja, na przykład pięcioczłonowa albo ośmioczłonowa. TSI LOC&PAS rozróżnia stałe formacje oraz możliwość wielokrotnego łączenia zespołów. Z tego nie wynika, że każdy człon można codziennie szybko odłączyć i zestawić tak samo jak wagon w klasycznym składzie.

Zakres rozłączania zależy od sprzęgów, instalacji, procedur utrzymania i dokumentacji konkretnego typu. Niektóre zespoły mogą być łączone w multiple operation, czyli pracować razem jako kilka jednostek, ale nie oznacza to dowolnej zamiany pojedynczych członów. W składzie wagonowym liczba i typ wagonów mogą zależeć od konkretnego zestawienia, a jego zmiana również wymaga właściwych procedur.

Przy ocenie eksploatacyjnej trzeba uwzględnić również wymagania interoperacyjności. TSI LOC&PAS obejmuje parametry jednostki i jej zdefiniowanej formacji, a w przypadku pojazdów elektrycznych także współpracę pantografu z siecią trakcyjną, w tym położenie pantografu w stałym lub określonym układzie.

Projektowanie, dopuszczenie do ruchu, sprzęganie i rozłączanie pojazdów kolejowych są czynnościami regulowanymi i mogą być wykonywane wyłącznie według dokumentacji typu pojazdu, procedur przewoźnika oraz wymagań TSI i zarządcy infrastruktury; artykuł ma charakter objaśniający, nie instruktażowy.

Powiązany temat: lokomotywa elektryczna.

Więcej w tekście: pociąg towarowy.

Najczęstsze pytania

Co oznacza skrót EZT?

EZT oznacza elektryczny zespół trakcyjny — pociąg, którego człony tworzą zdefiniowaną formację, a urządzenia trakcyjne są częścią zespołu, zamiast jednej oddzielnej lokomotywy.

Czy EZT ma lokomotywę?

Zwykle nie w znaczeniu klasycznego składu wagonowego. EZT może mieć kabiny sterownicze na końcach i człony z wyposażeniem trakcyjnym, ale nie musi mieć osobnej lokomotywy doczepionej do wagonów.

Dlaczego zespoły trakcyjne szybciej ruszają?

Napęd może działać na większej liczbie osi rozmieszczonych w kilku członach. Ułatwia to wykorzystanie przyczepności i ogranicza sytuację, w której całą siłę pociągową przekazuje tylko lokomotywa.

Czy można rozłączyć wagony EZT?

Nie należy zakładać, że każdy człon EZT można rozłączać równie łatwo jak wagon. Zespół jest projektowany jako określona formacja, a możliwość rozłączania zależy od sprzęgów, instalacji, procedur utrzymania i dokumentacji pojazdu.

Źródła

  • Guide for the application of the LOC & PAS TSI — European Union Agency for Railways, 2021, GUI/LOC&PAS TSI/2021
  • Coradia Stream Product Sheet — Alstom, 2020, Coradia Stream/EN/09.2020
  • Siemens delivers 26 locomotives for Danish State Railways — Siemens Mobility, 2018, Press release

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:

Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.

Redakcja Semafor

Autor: Redakcja serwisu

Redakcja Semafor pisze o kolei, komunikacji miejskiej, rozkładach i biletach na podstawie publicznych informacji przewoźników, zarządców infrastruktury i przepisów. Tekst ma charakter informacyjny, a aktualne rozkłady i ceny warto potwierdzić u przewoźnika.